سد خونی-مغزی

شما اینجا هستید:

مغز یک اندام الکتروشیمیایی بسیار ظریف است که برخی از مواد شیمیایی می توانند آن را به شدت مختل کنند. اما خوشبختانه مکانیسمی دارد که نمی گذارد بسیاری از مواد سمی از خون وارد مغز شوند. این مکانیسم سد خونی – مغزی است.

۱

این سد نتیجه ساختار ویژه عروق خونی مغز است. در بقیه قسمت های بدن، سلول هایی که دیواره عروق خونی را می سازند فشرده نیستند. در نتیجه اکثر مولکول ها به راحتی وارد بافت اطراف عروق می شوند. ولی در مغز، سلول های دیواره عروق خونی فشرده هستند، بنابراین سدی در برابر عبور بسیاری از مولکول ها خصوصاً پروتئین ها و سایر مولکول های بزرگ می سازند. میزان تاثیرگذاری داروهای روانگردان بر فرایند های روانی به این بستگی دارد که چقدر از سد خونی – مغزی عبور کنند.

سد مغزی جلوی عبور تمام مولکول های بزرگ را نمی گیرد. بعضی از مولکول های بزرگ که برای درست کار کردن مغز حیاتی هستند (مثل مولکول های گلوکز) عملاً از دیواره های عروق خونی مغز عبور می کنند. دیواره های عروق خونی در برخی از نواحی مغز به مولکول هایی که عبور آنها ممنوع است، اجازه عبور می دهند. برای مثال هورمون های جنسی که به سختی در برخی از قسمت های مغز نفوذ می کنند، در قسمت های درگیر در رفتار جنسی به راحتی نفوذ می کنند.

۲

کار سد خونی- مغزی

سد خونی- مغزی یک مانع با خاصیت انتخابی شدید برای عبور مواد از خون به مغز است. برخی مواد مانند آب، بعضی از گازها و مولکولهای محلول در چربی به صورت انتشار معمولی و بعضی مواد مانند گلوکز و اسیدهای آمینه توسط حمل کننده های اختصاصی از این سد عبور می نمایند. سد خونی- مغزی از عبور موادی که ممکن است برای مغز اثر سمی داشته باشند جلوگیری می کند. در صدماتی که باعث باز شدن این سد گردد، مانند آنوکسی مغزی، ورم مغزی به علت تجمع بیش از حد آب در فضای خارج سلولی مغز ایجاد می شود.

۳

ساختمان سد خونی- مغزی

سد خونی - مغزی از سلولهای آندوتلیال مویرگهای مغز تشکیل شده است که توسط اتصالات تنگ و محکمی با مقاومت الکتریکی بالا به یکدیگر متصل شده اند. وجود آستروسیتها نیز برای ایجاد این سد لازم است. چند ناحیه از مغز، موسوم به اندام دور بطنی، فاقد سد خونی- مغزی هستند. این قسمتها از قسمتهای دیگر مغز توسط سلولهای آپاندیمی مخصوص به نام تلنی سیتها مجزا شده اند.